Dr Artur Dąbrowski, "Dojrzali, aktywni, różnorodni" - Panel w ramach Konwencji "Polska wszystkich pokoleń" Drukuj
poniedziałek, 08 lipca 2019 08:17



"Dojrzali, aktywni, różnorodni".

Zarówno starością, jak i samym procesem starzenia się społeczeństwa, interesuje się wiele dyscyplin naukowych, z których z kolei obficie czerpie polityka społeczna, wywierając istotny wpływ na poprawę warunków, jakości życia mieszkańców. Zatrzymując się na krótką chwilę nad dwoma istotnymi terminami: starością  i  polityką społeczną, widzimy wyraźnie, że człowiek stanowi tu istotną klamrę, która spina ze sobą wspomniane wyżej dwa elementy. To właśnie seniorami interesują się nauki z obszaru gerontologii, pomocy społecznej, filozofii i teologii.

Pochylając się nad samą kwestią organizacji pomocy społecznej, warto zwrócić uwagę, że w jej znaczeniu funkcjonalnym, metodologicznym, określa się ją jako narzędzie działania, które służy zaspokojeniu określonych potrzeb osób, rodzin, całych grup społecznych, wśród których istotną rolę odgrywają seniorzy.

Po zdefiniowaniu organizacji pomocy społecznej pod kątem jej funkcjonalności, na horyzoncie pojęć wyrasta nam kolejny termin, który domaga się doprecyzowania od strony metodologicznej. Terminem tym jest starość. Poprzez starość rozumiemy tu pewien etap życia ludzkiego, w którym następuje dość wyraźne i znaczne spowolnienie procesów biologicznych. W społecznym rozumieniu, starość rozpoczyna się wraz z przejściem na emeryturę  i wycofaniem z czynnego życia zawodowego.

Kluczowym determinantem kształtującym obraz lokalnych społeczności jest dziś demografia. Według analiz GUS liczba ludności naszego kraju do roku 2035 będzie się systematycznie zmniejszać. W związku z tym, „efekt srebrnego tsunami” (postępujący proces starzenia się społeczeństw), wywołał w przestrzeni publicznej dialog, w który zaangażowały się organizacje międzynarodowe, rządowe, samorządowe i pozarządowe. Niniejszy dialog przerodził się w działania, zmierzające do przezwyciężenia wspomnianego.


Warto wspomnieć, że pierwszej połowie XX w. ludzie w podeszłym wieku stanowili niewielki odsetek ludności świata (w Polsce 8%). Wówczas przeważały rodziny wielopokoleniowe, w których na jedną osobę starszą przypadało kilkoro ludzi młodszych oraz dzieci. W razie potrzeby, osoby starsze znajdowały u nich pomoc i opiekę. Zmiana sytuacji demograficznej i modelu rodziny, a w szczególności skutki II wojny światowej sprawiły, że coraz to większa liczba ludzi dożywa późnej starości w samotności. Kluczowy czynnik w takim stanie rzeczy odgrywa dynamiczny rozwój techniki, który odcisnął swój ślad także na medycynie. Stosowanie nowych metod diagnostycznych i leczniczych oraz oddziaływanie profilaktyczne, to czynniki, które przyczyniły się do wydłużenia życia seniorów. Taki stan rzeczy pociągnął za sobą konieczność partycypacji finansowej w świadczeniach na rzecz tej części populacji, stawiając jednocześnie nowe zadania przed polityką senioralną.

Wspomniana zmiana warunków bytowych prowadzić może do poczucia pustki i osamotnienia. W niektórych przypadkach, wycofanie się z życia publicznego bywa odbierane jako pewna forma spadku prestiżu w środowisku. Ponadto, nadmiar czasu wolnego idący w parze z brakiem umiejętności jego wykorzystania, potęgują kolejne czynniki niewłaściwego nastawienia do starości, zarówno ze strony otoczenia, jak i samych osób w podeszłym wieku.

We współczesnym dyskursie senioralnym widoczne są dwie postawy. Pierwsza z nich aplikuje w przestrzeń społeczną przeświadczone o braku doskonałości, czy wręcz ułomności seniorów. Druga stara się negować wspomnianą opinię twierdząc, że seniorzy posiadają imponujący potencjał rozwojowy, który można wykorzystać w społeczeństwie. Do wspomnianych tendencji, warto jeszcze dodać kwestie związane ze środkami społecznego przekazu. W Polsce trendy eksponowania wieku podeszłego w mediach odbiegają znacząco od dyskursu medialnego na zachodzie, który jest głęboko osadzony w kulturze promującej „kult młodości”.


O ile rola administracji rządowej sprowadza się do ustalenia kształtu prawnego w zakresie funkcjonowania pomocy społecznej, o tyle podstawowym wykonawcą usług z zakresu pomocy społecznej pozostają podmioty samorządowe i organizacje społeczne. Akcja Katolicka, jest publicznym stowarzyszeniem wiernych posiadającym osobowość prawną w RP. W rozumieniu ustawy z 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP jest uważana za organizację kościelną. Ustawa z 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznym i o wolontariacie, stwarza możliwości do angażowania się w obszar zadań pomocy społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej nakłada obowiązek świadczenia „realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych” oraz rozwijania „nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb”. Wytyczne znajdujące się w zapisie ustawy stanowią zachętę do praktycznego zaangażowania się w projekt, ze strony organizacji pożytku publicznego. Dlatego Akcja Katolicka, jako stowarzyszenie kościelne, ma szansę nie tylko wpisać się w realizację programu Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014–2020, ale również kształtować ład społeczny w oparciu o wartości chrześcijańskie.

W tym kontekście Rządowy Program na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych 2014-2020, stanowi istotne narzędzie wsparcia w zakresie aktywizacji seniorów. Od strony praktycznej realizowanemu przez nas projektowi nadaliśmy nazwę: „Senior w eterze”. W ramach wspomnianej inicjatywy aktywizujemy seniorów poprzez fundację "Czyn Katolicki" w Klubie Częstochowskiego Seniora, któremu poza zajęciami teoretycznymi z zakresu dietetyki, bezpieczeństwa, nauki społecznej Kościoła, porad prawnych oferujemy zajęcia ruchowe w postaci nordic walking, zajęcia z gimnastyki wodnej, zajęcia gimnastyczne, imprezy taneczne, wyjazdy pielgrzymkowe.


Na przykładzie realizowanego przez Akcję Katolicką Archidiecezji Częstochowskiej zadania publicznego: „Senior w eterze”, w ramach Rządowego Programu ASOS 2014-2020 widać wyraźne efekty. Otóż założony w programie zakres działań pomocowych i idący z nim w parze budowany pozytywny wizerunek starości w przestrzeni publicznej, za pomocą cyklicznych audycji radiowych „Senior w eterze”, emitowanych dwa razy w tygodniu na 100.6 fm w Radio Jasna Góra, przyczynia się do promocji rządowych programów wspierających seniorów. Różnorodność zagadnień związanych z wiekiem podeszłym i jego problematyką znajduje swe odzwierciedlenie w wydawanym przez nas kwartalniku „Senior w eterze”. W ramach różnorodnych form aktywizacji seniorów kluczową rolę odgrywają zajęcia z integracyjne z wolontariuszami. Młodzież z Klubu Wolontariatu Akcji Katolickiej prowadzi zajęcia w ZOL-u oraz DPS.

Przy współpracy z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, udało się nam zorganizować Pierwszą Ogólnopolską Pielgrzymkę Seniorów na Jasną Górę, w której uczestniczyło ponad 1000 osób 60+ z całej Polski. Wydarzeniu przewodził emerytowany arcybiskup Edward Nowak, sekretarz Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych w latach 1990–2007.

Dr Artur Dąbrowski, prezes Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej